Rim – har bir toshi o‘zida qadimiy tarixni yashirgan shahar. Sayyohlar ko‘pincha Trevi favvorasi (Fontana di Trevi), Kolizey va Vatikan tomon shoshiladilar. Ammo Rimning haqiqiy yuragi, insoniyat tarixining eng mukammal saqlanib qolgan yodgorliklaridan biri bu – Panteon (Pantheon).

Ming yillar davomida sayyohlar, me'morlar va muhandislarni hayratda qoldirib kelayotgan ushbu bino nafaqat o‘zining salobati, balki qadimgi rimliklarning aql bovar qilmas muhandislik salohiyati bilan ham e'tiborga loyiqdir.

2000 YILLIK TARIXGA EGA OBIDA

Panteon so‘zi yunonchadan tarjima qilinganda "barcha xudolar ibodatxonasi" degan ma'noni anglatadi. Panteonning old tomoniga qarasangiz, fasadda lotin tilida yozilgan ulkan yozuvga ko‘zingiz tushadi:

M·AGRIPPA·L·F·COS·TERTIVM·FECIT

Tarjimasi: "Lutsiyning o‘g‘li Mark Agrippa o‘zining uchinchi konsulligida buni qurdirdi."

Bu yozuv ko‘plab sayyohlarni va hatto uzoq vaqt davomida tarixchilarni ham chalg‘itib kelgan. Aslida, Agrippa miloddan avvalgi 27-yilda xuddi shu joyda birinchi Panteonni qurdirgan. Ammo u yong‘inlar natijasida vayron bo‘lgan. Hozirgi biz ko‘rib turgan ulkan va mukammal bino esa milodiy 118–125-yillar oralig‘ida imperator Adrian tomonidan to‘liq qayta qurilgan. Imperator Adrian o‘zidan oldingi o‘tganlarga hurmat yuzasidan binoga Agrippaning ismini tushirib qo‘ygan.

Nima Uchun Panteon Vayron Bo‘lmagan?

Qadimgi Rimdagi ko‘plab muhtasham ibodatxonalar asrlar davomida talon-taroj qilingan, urushlar va zilzilalar oqibatida xarobaga aylangan. Ammo Panteon deyarli o‘zining ilk ko‘rinishida saqlanib qolgan. Buning asosiy sababi:

• Xristianlik markaziga aylanishi: Milodiy 609-yilda Panteon Rim papasi Bonifatsiy IV tomonidan butparastlar ibodatxonasidan xristian cherkoviga (Avliyo Maryam va Shahidlar cherkovi) aylantirilgan. Bu maqom binoni buzilishdan va toshlarining boshqa qurilishlar uchun tashib ketilishidan asrab qolgan.

• Doimiy parvarish: Bino doimiy ravishda foydalanilgani uchun doim ta'mirlab borilgan va himoyalangan.

Arxitektura Mo‘jizasi: Ulkan Gumbaz va Okulus

Panteonning eng hayratlanarli qismi bu – uning gumbazidir. U qariyb ikki ming yildan beri dunyodagi eng katta temir armaturasiz beton gumbaz maqomini o‘zida saqlab kelmoqda. Hatto zamonaviy texnologiyalar bilan ham bunday inshootni qurish juda murakkab hisoblanadi.

Mukammal geometriya va o‘lchamlar:

• Balandligi: 43,3 metr.

• Kengligi (diametri): 43,3 metr.

• Mutanosiblik: Balandlik va kenglik teng bo‘lgani uchun, binoning ichiga mukammal shar (sfera) ni sig‘dirish mumkin.

Gumbazning qulab tushmaslik siri qadimgi rimliklarning beton qorishmasini ustalik bilan o‘zgartirganidadir. Devorning pastki qismida og‘ir toshlar (travertin) ishlatilgan bo‘lsa, gumbazning eng yuqori qismiga qarab yengil g‘ovak toshlar (pemza) aralashtirilgan.

Okulus siri

Gumbazning qo‘q o‘rtasida diametri qariyb 9 metrga teng bo‘lgan ochiq teshik bor. U Okulus (lotincha "ko‘z") deb ataladi. Uning bir nechta hayotiy muhim vazifalari bor:

• Yorug‘lik manbai: Bino ichida hech qanday deraza yo‘q, barcha tabiiy yorug‘lik faqat shu teshikdan tushadi. Quyosh nuri bino ichida soat mili kabi aylanib, ilohiy manzara yaratadi.

• Ventilyatsiya: Yozning issiq kunlarida ichkarini salqin saqlaydi.

• Muhandislik yechimi: Teshik gumbazning eng og‘ir bo‘lishi mumkin bo‘lgan markaziy qismidagi bosimni yo‘qotadi.

Yomg‘ir yog‘sa nima bo‘ladi? Okulus ochiq bo‘lgani uchun ichkariga yomg‘ir suvi tushadi. Ammo pol qiya qilib yasalgan va ko‘zga tashlanmaydigan 22 ta kichik drenaj teshiklari suvni yer ostiga chiqarib yuboradi.

Sokinlik, Ulug‘vorlik va Mashhurlar Maqbarasi

Panteon ichiga qadam qo‘yishingiz bilan Rim ko‘chalarining shovqinidan uzilib, o‘zgacha bir sokinlikni his qilasiz. Qizil va kulrang Misr granitidan ishlangan ustunlar, naqshinkor marmar pol va tepadan tushayotgan nur kishiga kuchli taassurot qoldiradi.

Bu makon o‘z vaqtida nufuzli shaxslarning so‘nggi manzilgohiga ham aylangan. Bu yerda dafn etilgan eng mashhur insonlar:

• Raffaello Sanzio (Rafael): Uyg‘onish davrining buyuk rassomi va arxitektori aynan shu yerda mangu qo‘nim topgan. Uning qabrtoshida shunday yozilgan: "Bu yerda o‘zi tirikligida tabiat undan yengilishdan qo‘rqqan, o‘lganida esa u bilan birga o‘lishni xohlagan Rafael yotibdi".

• Italiya qirollari: Birlashgan Italiyaning birinchi qiroli Vittorio Emanuele II, uning o‘g‘li Umberto I va qirolicha Margerita (Aynan uning sharafiga mashhur "Margarita" pitsasi nomlangan) ham shu yerda dafn etilgan.

Sayyohlar Uchun Foydali Ma'lumotnoma

Panteonga tashrifingiz ko‘ngildagidek o‘tishi uchun quyidagi jadval va maslahatlarga e'tibor qarating: