Italyan tilida tinish belgilari (punteggiatura) faqatgina nafas olish uchun to‘xtalishlarni bildirmaydi, balki matnning mantiqiy va sintaktik qurilishini ta'minlaydi. Nufuzli Accademia della Crusca ta'kidlashicha, tinish belgilarini to‘g‘ri qo‘llash matnning ma'nosi buzilishining oldini oladi va o‘quvchiga muallifning asl fikrini yetkazadi.

Hozirgi zamon italyan tilidagi tinish belgilar

 • Nuqta (.)

 • So‘roq belgisi (?)

 • Undov belgisi (!)

 • Vergul (,)

 • Nuqta-vergul (;)

 • Ikki nuqta (:)

 • Uch nuqta (…)

 • Tirnoq belgilari: “ ” , ‘ ’ , « »

 • Chiziqcha va tire: - –

 • Qavs (), []

 • Qiya chiziq /

 • Yulduzcha *

Quyida har bir tinish belgisining asosiy vazifalari va ularning ishlatilish qoidalari bilan batafsil tanishamiz:

1. Nuqta (Il punto fermo) .

Nuqta matndagi eng kuchli to‘xtalishni bildiradi va tugallangan mantiqiy fikrni yakunlaydi.

• Vazifasi: Darak gaplarni tugatish uchun ishlatiladi. Agar nuqtadan so‘ng mutlaqo yangi mavzu yoki fikr boshlansa, matn yangi xatboshidan (capoverso) boshlanadi. Qisqartmalarda ham keng qo‘llanadi (dott. - doktor, pag. - sahifa).

  Il treno è partito in orario. Arriveremo presto. - Poyezd o‘z vaqtida jo‘nab ketdi. Biz tez orada yetib boramiz.

2. Vergul (La virgola) ,

Vergul eng ko‘p ishlatiladigan va eng ko‘p xato qilinadigan belgidir. U qisqa to‘xtalishni bildiradi.

• Vazifasi: 1. Uyushiq bo‘laklarni ajratishda (lekin e, o, né bog‘lovchilari oldidan odatda qo‘yilmaydi). 2. Undalmalarni (murojaatni) ajratishda. 3. Gapga kiritilgan izohli bo‘laklarni va kirish so‘zlarni ajratishda.

• Qat'iy qoida: Accademia della Crusca qoidasiga ko‘ra, ega (soggetto) va kesim (verbo) o‘rtasiga hech qachon vergul qo‘yilmaydi. (Masalan, "Marco, mangia la mela" xato, agar Marko ega bo‘lsa. Lekin "Marco, mangia la mela!" to‘g‘ri, agar bu yerda Markoga buyruq/murojaat qilinayotgan bo‘lsa).

  Ho comprato pane, latte, burro e marmellata. (Uyushiq bo'laklar) - Men non, sut, sariyog‘ va murabbo sotib oldim.

  Luca, vieni qui! (Undalma) - Luka, bu yerga kel!

  Roma, la capitale d'Italia, è bellissima. (Izohli bo'lak) - Italiyaning poytaxti bo‘lmish Rim juda go‘zaldir.

3. Nuqta-vergul (Il punto e virgola) ;

Verguldan ko‘ra uzunroq, nuqtadan ko‘ra qisqaroq pauzani bildiradi. Hozirgi kunda matnlarda kamroq uchrasa-da, murakkab gaplarni mantiqan bog‘lashda o‘ta muhim.

• Vazifasi: Bir-biri bilan mantiqan bog‘liq bo‘lgan, lekin sintaktik jihatdan mustaqil gaplarni ajratishda, shuningdek, murakkab ro‘yxatlarda ishlatiladi. Odatda tuttavia (shunga qaramay), perciò (shuning uchun) kabi so‘zlardan oldin keladi.

  Ha piovuto ininterrottamente per tre giorni; tuttavia, il fiume non è straripato. - Uch kun davomida tinimsiz yomg‘ir yog‘di; shunga qaramay, daryo o‘zanidan toshmadi.

4. Ikki nuqta (I due punti) :

Ikki nuqta o‘zidan keyin keladigan ma'lumotga e'tiborni qaratadi.

• Vazifasi: Tushuntirish, sabab-oqibatni ko‘rsatish, sanab o‘tishni boshlash yoki to‘g‘ridan-to‘g‘ri nutqdan (ko‘chirma gapdan) oldin keladi.

  Non posso uscire: devo studiare per l'esame. (Sabab) - Men tashqariga chiqa olmayman: imtihonga tayyorlanishim kerak.

  La madre disse: «Fai attenzione!». (Ko'chirma gap) - Ona dedi: «Ehtiyot bo‘l!».

5. So‘roq (?) va Undov (!) belgilari

• So‘roq belgisi: To‘g‘ridan-to‘g‘ri savolning oxirida keladi (bilvosita savollarda ishlatilmaydi). Ohang ko‘tariladi.

• Undov belgisi: Hayrat, buyruq, g‘azab yoki kuchli quvonchni ifodalaydi.

  Mi chiedo che ore siano. (Bilvosita savol - so'roq belgisi yo'q) - Soat nechiligini o'zimdan so'rayapman.

  Che ore sono? (To'g'ridan-to'g'ri savol) - Soat necha bo‘ldi?

  Fermati immediatamente! (Buyruq/Undov) - Zudlik bilan to‘xta!

6. Uch nuqta (I puntini di sospensione) …

Uch nuqta doim faqat uchta bo‘ladi (to‘rtta yoki ikkita emas).

• Vazifasi: Fikrning to‘liq tugallanmaganini, ikkilanishni, hayajonni yoki nutqning ataylab uzib qo‘yilganini bildiradi. Agar ular to‘rtburchak qavs ichida [...] kelsa, iqtibosdan ma'lum bir qism qisqartirib tashlanganini anglatadi.

  Vorrei aiutarti, ma… non so come fare. - Senga yordam berishni xohlardim, biroq… qanday qilishni bilmayman.

7. Qo‘shtirnoqlar (Le virgolette) “ ”, « », ‘ ’

Italyan tilida iqtibos va to‘g‘ridan-to‘g‘ri nutq uchun odatda pastki (fransuzcha/caporali) « » qo‘shtirnoqlar ishlatiladi.

• Vazifasi: 1. « » (Caporali): To‘g‘ridan-to‘g‘ri nutq va iqtiboslar uchun. 2. “ ” (Alte): Biron so‘zga alohida urg‘u berish, uning ko‘chma yoki kinoyali ma'noda ishlatilayotganini ko‘rsatish uchun. 3. ‘ ’ (Apici): Iqtibos ichidagi iqtibos yoki tilshunoslikda so‘zning ma'nosini berish uchun.

  Il professore spiegò: «Leggete il capitolo intitolato “La Rivoluzione” per domani». - Professor tushuntirdi: «Ertaga “Inqilob” deb nomlangan bobni o‘qib kelinglar».

8. Qavslar (Le parentesi tonde e quadre)

• Dumaloq () (Tonde): Asosiy gapga qo‘shimcha ma'lumot, sharh yoki tarjima kiritish uchun xizmat qiladi. Matn qavs ichidagi qismsiz ham o‘z ma'nosini yo‘qotmaydi.

• To‘rtburchak [ ] (Quadre): Matnga muallif yoki tahrirlovchi tomonidan qo‘shilgan begona izohlarni, yoki iqtibosdagi tushirib qoldirilgan joylarni [...] ko‘rsatish uchun ishlatiladi.

  L'autore (nato a Milano nel 1980) ha pubblicato il suo primo libro. - Muallif (1980-yilda Milanda tug‘ilgan) o‘zining birinchi kitobini nashr ettirdi.

9. Defis va Tire (Il trattino corto e la lineetta) - –

• Chiziqcha yoki Defis (Il trattino corto) - : Ikki so‘zni birlashtirishda (masalan, italo-americano), so‘zni keyingi qatorga ko‘chirishda va raqamlar oralig‘ini bildirishda (1990-1995) ishlatiladi. U so‘zlarga yopishib yoziladi.

Tire (La lineetta) – : Dialoglarda to‘g‘ridan-to‘g‘ri nutqni boshlashda (qo‘shtirnoq o‘rniga) yoki xuddi dumaloq qavslar kabi gap ichidagi kirish so‘zlarni ajratib ko‘rsatishda ishlatiladi. Uning atrofida bo‘sh joy (probel) qoldiriladi.

– Dove vai? – chiese Anna. - – Qayerga ketyapsan? – so‘radi Anna.

Questo progetto – sebbene difficile – sarà un successo. - Ushbu loyiha – garchi qiyin bo‘lsa-da – muvaffaqiyatli bo‘ladi.

10. Qiya chiziq / Slesh (La sbarretta obliqua) /

Qiya chiziq asosan muqobillikni (alternativani) ko‘rsatish va ba'zi maxsus qisqartmalarda ishlatiladi.

• Vazifalari:

  1. Muqobillik yoki tanlov: Ikkita so‘z yoki tushuncha o‘rtasida "yoki", "va/yoki" ma'nosini bildiradi. Odatda rasmiy hujjatlarda jinsni ajratish uchun ham ko‘p qo‘llanadi.

  2. O‘lchov birliklari va sanalar: Tezlik yoki nisbatni ko‘rsatishda, shuningdek, sanalarni raqam bilan yozishda ishlatiladi.

  3. She'riyatda: She'riy misralarni ketma-ket (bitta qatorda) yozganda, qator qayerda tugashini ko‘rsatish uchun xizmat qiladi.

     Il/la sottoscritto/a dichiara quanto segue. (Muqobillik) - Quyida imzo chekuvchi (erkak/ayol) quyidagilarni ma'lum qiladi.

     Gentile Signore/a. - Hurmatli Janob/Xonim.

     Il limite di velocità è 50 km/h. (O'lchov) - Tezlik chegarasi – 50 km/soat.

     M'illumino / d'immenso. (She'riy misra ajratuvchisi - J. Ungaretti) - Nurlanaman / cheksizlikdan.

11. Yulduzcha (L’asterisco) *

Yulduzcha asosan matn ichidagi izohlarga ishora qilish yoki biror so‘zni yashirish maqsadida qo‘llanadi.

• Vazifalari:

  1. Izohga havola (Snoska): Matn ichidagi biror so‘z yoki jumla haqida sahifa ostida izoh borligini bildiradi. Bitta yulduzcha * birinchi izohni, ikkita yulduzcha ** ikkinchi izohni anglatadi. Hozirgi kunda uning o‘rniga ko‘proq raqamlar ¹ ² ishlatilsa-da, yulduzcha ham o‘z ahamiyatini yo‘qotmagan.

  2. Senzura va ismlarni yashirish: Odob qoidalariga zid so‘zlarni to‘liq yozmaslik uchun yoki birovning ismini sir saqlash maqsadida harflar o‘rnida qo‘llanadi. Bunday holatda tushirib qoldirilgan harflar soniga teng yulduzcha yoki shunchaki uchta yulduzcha qo‘yiladi.

  3. Tilshunoslikda: Grammatik jihatdan xato tuzilgan so‘z yoki jumlani, yoxud tilda faraz qilingan (lekin yozma manbalarda uchramagan) qadimiy so‘zlarni ko‘rsatish uchun so‘zning boshida qo‘yiladi.

     La parola "punteggiatura"* deriva dal latino. (Vedi il glossario a pagina 10). (Izohga havola) - "Punteggiatura" so'zi lotin tilidan olingan. (*10-sahifadagi lug'atga qarang).

     Il testimone dell'incidente, il signor M***, ha dichiarato... (Ismni yashirish) - Avtohalokat guvohi, janob M***, shunday ma'lum qildi...

     *Io ando a scuola. (Forma grammaticalmente scorretta, si dice "Io vado"). (Tilshunoslikda xato shakl) - *Men maktabga boradi. (Grammatik xato shakl, "Men maktabga boraman" deyiladi).