Piza minorasi bugungi kunda nafaqat Italiya, balki butun dunyo uchun eng mashhur me’moriy ramzlardan biridir. Uni boshqa tarixiy obidalardan ajratib turadigan va butunjahon e’tiborini tortadigan jihati uning mukammalligi emas, balki mashhur qiyshayishidir. Bu xato aslida loyiha kamchiligining mevasi bo‘lsa-da, aynan shu nomukammallik uni o‘lmas afsonaga aylantirdi.

TARIX VA BUYUK LOYIHA XATOLIGI

XII asrda Piza shahri o‘ta boy va qudratli dengiz respublikasi sifatida gullab-yashnayotgan edi. Shahar markazidagi "Mo‘jizalar maydoni"ni (Piazza dei Miracoli) yanada ulug‘vor qilish maqsadida keng ko‘lamli qurilish ishlari boshlanadi. Mavjud sobor kengaytirilib, uning yonida ulkan cho‘qintirish ibodatxonasi (battistero) barpo etiladi. Aynan shu majmuaning bir qismi sifatida qo‘ng‘iroqxona — Piza minorasining qurilishi 1173-yilda boshlangan.

O‘sha davr me’morlari o‘z ishining ustalari bo‘lishiga qaramay, ular eng muhim omillardan birini yetarlicha hisobga olishmadi. Piza hududining nomi yunonchadan tarjima qilinganda "botqoqli yer" degan ma'noni beradi. Darhaqiqat, yer qatlami loyqa, botqoq va qum aralashmasidan iborat edi. Shunga qaramay, qariyb 14,5 ming tonnalik ulkan minora uchun atigi 3 metr chuqurlikdagi poydevor yetarli deb topildi. Qurilish boshlanganidan atigi besh yil o‘tib, uchinchi qavat bitayotgan bir paytda, minoraning janubiy tomoni asta-sekin yerga cho‘ka boshladi.

INTERNET SAHIFALARINI ZABT ETGAN QIZIQARLI FAKTLAR

Bugungi kunda internet tarmog'ida Piza minorasi haqida turli ma'lumotlar va afsonalar aylanib yuradi. Ularning eng ishonchli va hayratlanarlilari quyidagilardir:

• Zilzilalardan qutqargan botqoqlik: Qanday qilib qulab tushay deb turgan minora Italiyada yuz bergan 4 ta kuchli zilziladan omon qoldi? Internetdagi muhandislik maqolalarida yozilishicha, buning siri "Dinamik tuproq-inshoot o'zaro ta'siri"da. Minoraning qiyshayishiga sabab bo'lgan o'sha yumshoq tuproq zilzila vaqtida o'ziga xos "amortizator" (zarbni yutuvchi) vazifasini bajargan va binoni qulashdan asrab qolgan.

• Minora aslida banan shaklida: Urushlar sababli qurilish salkam bir asrga to‘xtab qoladi. Bu kutilmagan tanaffus tuproqning zichlashishiga va poydevorning barqarorlashishiga yordam beradi. 1272-yilda me’mor Jovanni di Simone qurilishni davom ettirganda, u og‘ishni yashirish maqsadida keyingi qavatlarning janubiy tomonini shimoliy tomonga nisbatan biroz balandroq qilib quradi. Natijada bino og‘irlashibgina qolmay, biroz egilgan "banan" shaklini oldi.

• Galileo Galiley tajribasi: Afsonalarga ko'ra, mashhur olim Galileo Galiley jismlarning erkin tushish tezligi ularning og'irligiga bog'liq emasligini isbotlash uchun turli massadagi sharlarni aynan Piza minorasi tepasidan tashlab tajriba o'tkazgan.

• Mussolinining omadsiz aralashuvi: 1930-yillarda Italiya diktatori Benito Mussolini qiyshiq minorani "milliy sharmandalik" deb hisoblab, uni to'g'rilashni buyuradi. Poydevor tagiga yuzlab teshiklar ochilib, sement quyiladi. Ammo bu qaror teskari natija berib, bino og'irlashadi va tuproqqa yanada ko'proq cho'kadi.

• Ovozi o'chirilgan 7 ta qo'ng'iroq: Minoraning eng yuqori qismida musiqiy notalarga sozlangan 7 ta ulkan qo'ng'iroq bor. Ammo tebranishlar binoni qulatib yubormasligi uchun ularni chalish uzoq yillardan beri taqiqlangan.

ZAMONAVIY MUHANDISLIK YECHIMI VA BUGUNGI HOLAT

XX asr oxiriga kelib minoraning og‘ish burchagi 5,5 darajaga yetdi va qulash xavfi o'ta yuqori bo'lgani uchun bino yopildi. Muhandislar va kompyuter texnologiyalari yordamida noyob qutqaruv operatsiyasi ishlab chiqildi.

1990-yillarda minoraning ko'tarilib qolgan shimoliy tomoni ostidan 38 kub metr tuproq sekin-asta qazib olindi va bino vaqtincha 600 tonna qo‘rg‘oshin bilan muvozanatga keltirildi. Mutaxassislar minorani to‘liq tiklashni emas, balki uning tarixiy "xatosi"ni saqlab qolishni maqsad qilishgan edi. Natijada minora 4 daraja og'ish burchagigacha xavfsiz holatga qaytarildi. Bugungi kunda muhandislar Piza minorasi kamida yana 300 yil davomida mustahkam turishini kafolatlamoqdalar.

SAYYOHLAR UCHUN AMALIY MASLAHATLAR

Piza minorasini o'z ko'zingiz bilan ko'rishni rejalashtirayotgan bo'lsangiz, quyidagi tavsiyalarga amal qilishingiz tashrifingizni yanada qulay qiladi.