Italiya poytaxti Rim shahrini tasvirlaganda, ko‘z oldimizga keladigan o‘chmas manzaralardan biri — bu muhtasham Trevi favvorasi (Fontana di Trevi). Ushbu ulkan inshoot shunchaki suv otilib chiquvchi oddiy favvora emas, balki toshga muhrlangan tarix, teran falsafa va yuksak san’at asaridir. Bugungi kunda u butun dunyodagi eng ko‘p tashrif buyuriladigan va suratga olinadigan obidalardan biri maqomini o‘zida saqlab kelmoqda.

QURILISH TARIXI 30 YILLIK SABR MAHSULI

Trevi favvorasining ildizlari qadimgi Rim davriga, aniqrog'i miloddan avvalgi 19-yilga borib taqaladi. O‘sha davrda shaharga toza suv olib keluvchi mashhur “Aqua Virgo” (Bokira suvi) akveduki barpo etilgan. Biroq, bugun biz ko‘rib turgan mahobatli favvoraning qurilishi ancha kech — XVIII asrda boshlangan.

1730-yilda Rim papasi Klement XII favvorani qayta qurish maqsadida yirik tanlov e’lon qiladi. Bu tanlovda iste'dodli me’mor Nikola Salvi g‘olib chiqadi. Asosiy qurilish ishlari 1732-yilda boshlanib, roppa-rosa 30 yil davom etgan. Afsuski, Salvi o‘zining umr mazmuniga aylangan bu shoh asarning bitishini ko‘ra olmagan. U 1751-yilda vafot etadi va favvora 1762-yilda boshqa bir me'mor – Juzeppe Pannini rahbarligida to'liq yakunlanadi.

TOSHGA AYLANGAN UMMON ARXITEKTURA VA RAMZLAR

Trevi favvorasi alohida inshoot emas, balki Poli saroyi (Palazzo Poli) binosining bir qismi sifatida uyg'unlikda qurilgan. Uning o'lchamlari kishini hayratga soladi: eni 49 metr, balandligi esa 26 metrdan oshadi. Bu inshoot Barokko davri so‘nggi bosqichining eng yorqin va betakror namunasidir.

Favvora o'zida bir nechta muhim ramzlarni yashirgan:

• Okean (Oceanus): Favvoraning qoq markazida, ulkan chig‘anoq ustidagi aravada turgan salobatli haykal. Ko‘pchilik sayyohlar uni dengiz xudosi Neptun bilan adashtiradi, biroq aslida u barcha suvlarning ilohiy ramzi bo'lgan Okeandir.

• Dengiz otlari: Okean aravasini ikkita dengiz oti tortib ketayotganini ko'rish mumkin. Ulardan biri mutlaqo osuda, ikkinchisi esa shiddatli va isyonkor. Bu dengizning o‘zgaruvchan fe’l-atvorini, goh tinch, goh to'fonli bo'lishini anglatadi.

• Tritonlar: Dengiz otlarini boshqarayotgan yarim odam, yarim baliq ko'rinishidagi mifologik mavjudotlar bo'lib, ular suv olamidagi tartib va muvozanatni ifodalaydi.

• Mo'l-ko'lchilik va salomatlik: Okeanning ikki yonida joylashgan haykallar aynan shu narsalarni timsollaydi. Bu orqali akveduk orqali kelayotgan toza suvning shaharga keltiradigan foydasiga ishora qilingan.

KINEMATOGRAFIYA VA ZAMONAVIY MADANIYAT YULDUZI

Trevi favvorasi nafaqat arxitektura ixlosmandlarini, balki jahon kinosi ijodkorlarini ham o'ziga maftun etgan. Ayniqsa, italiyalik daho rejissyor Federiko Fellinining 1960-yilda suratga olingan “La Dolce Vita” (Shirin hayot) filmidagi sahna unga olamshumul mashhurlik olib keldi. Aktyorlar Anita Ekberg va Marchello Mastroyannining favvora suvi ichidagi romantik sahnasi kino tarixidagi eng afsonaviy kadrlardan biriga aylangan. Shuningdek, mashhur “Rim ta’tili” va “Uch tanga” kabi kinokartinalar ham favvoraning jozibasini butun dunyoga tarannum etgan.

TANGA TASHLASH AN’ANASI VA XAYRIYA ISHLARI

Trevi favvorasiga kelgan har bir sayyoh, albatta, suvga tanga tashlashga harakat qiladi. Qadimiy afsonalarga ko‘ra, tangani favvoraga teskari o'girilib, o‘ng qo‘l bilan chap yelka osha tashlash kerak. Buning o'ziga xos qoidalari bor:

1. Bitta tanga — Rimga yana qaytib kelishingizni kafolatlaydi.

2. Ikkita tanga — hayotingizdagi yangi sevgi uchrashuvini va’da qiladi.

3. Uchta tanga — tez orada to‘y (nikoh) bo‘lishidan darak beradi.

Eng e'tiborli va ezgu jihati shundaki, favvoradan har kuni o‘rtacha 3000 yevro atrofida tanga yig‘ib olinadi. Ushbu ulkan mablag‘ to'liqligicha “Caritas” xalqaro xayriya tashkiloti hisobiga o‘tkaziladi va muhtoj oilalarni oziq-ovqat hamda boshqa zarur vositalar bilan ta'minlashga sarflanadi. Shunday qilib, sayyohlarning kichik orzulari kimningdir hayotini saqlab qolishga yordam beradi.

SAYYOHLAR UCHUN FOYDALI MA'LUMOTLAR VA YANGI QOIDALAR

Trevi favvorasini saqlab qolish va tashrif buyuruvchilar oqimini tartibga solish maqsadida Rim ma'muriyati 2026-yil 2-fevraldan boshlab yangi qoidalarni joriy etgan. Quyidagi jadvalda barcha kerakli ma'lumotlar bilan tanishishingiz mumkin: